ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രംEttumanoor Mahadeva Temple

കോട്ടയം പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് അൽപ്പം വടക്ക്, തിരക്കേറിയ ഏറ്റുമാനൂർ ടൗണിലാണ് മധ്യകേരളത്തിലെ പ്രധാന ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം. ഭക്തർ സ്നേഹത്തോടെ ‘ഏറ്റുമാനൂരപ്പൻ’ എന്ന് വിളിക്കുന്ന ഭഗവാൻ ഉഗ്രഭാവത്തിലാണ് ഇവിടെ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ആരോഗ്യത്തിനും ധൈര്യത്തിനും രോഗശാന്തിക്കുമായി പ്രാർത്ഥിക്കാനെത്തുന്നവർക്ക് അദ്ദേഹം കരുണയുള്ള രക്ഷകനാണ്.

രണ്ട് കാര്യങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തെ കോട്ടയത്തിനപ്പുറവും പ്രസിദ്ധമാക്കുന്നത്. പ്രവേശന ഭാഗത്ത് ഭക്തർ എള്ളെണ്ണ ഒഴിച്ച് കെടാതെ സൂക്ഷിക്കുന്ന കൂറ്റൻ എണ്ണവിളക്കായ ‘വലിയവിളക്ക്’; പിന്നെ കുംഭമാസത്തിലെ ഉത്സവകാലത്ത് മാത്രം ഭക്തർക്ക് ദർശനത്തിനായി പുറത്തെടുക്കുന്ന ‘ഏഴരപ്പൊന്നാന’. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ചവയിൽപ്പെടുന്ന പഴയ ചുവർചിത്രങ്ങൾ കാണാനും കലാസ്നേഹികൾ ഇവിടെയെത്തുന്നു.

Ettumanoor Mahadeva Temple stands in the busy town of Ettumanoor, a short drive north of Kottayam, and is one of the great Shiva shrines of central Kerala. The Lord here, whom devotees fondly call Ettumanoorappan, is worshipped in a fierce and powerful aspect – yet for the people who come to him he is above all a caring protector, the one they pray to for health, courage and relief from illness.

Two things make the temple famous far beyond Kottayam. At the entrance burns the Valiya Vilakku, a huge oil lamp that devotees keep alight by pouring in sesame oil, and in the temple's keeping are the Ezhara Ponnana, the "seven and a half golden elephants", brought out for public darshan only during the annual festival in Kumbham. Visitors who love art also come for the old murals near the entrance, counted among the finest in Kerala.

ശിവഭക്തനായ ഖരൻ എന്ന അസുരന് കഠിനതപസ്സിനൊടുവിൽ മൂന്ന് ശിവലിംഗങ്ങൾ ലഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. അവയുമായി തെക്കോട്ട് യാത്ര ചെയ്യുന്നതിനിടെ വിശ്രമിക്കാൻ നിലത്തുവെച്ചപ്പോൾ പിന്നീട് അവ ഇളക്കാനായില്ല. ഖരൻ അവ പൂജയ്ക്കായി വ്യാഘ്രപാദ മഹർഷിയെ ഏൽപ്പിച്ചു. വലതുകൈയിലേത് വൈക്കത്തും ഇടതുകൈയിലേത് ഏറ്റുമാനൂരിലും കഴുത്തിൽ ചേർത്തുപിടിച്ചത് കടുത്തുരുത്തിയിലുമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഒരേ ദിവസം ഉച്ചപൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് ഈ മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ദർശനം നടത്തുന്നത് മഹാപുണ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ ഇന്നും കരുതുന്നു.

സ്ഥലപ്പേരിന് രണ്ട് വിശദീകരണങ്ങൾ പറഞ്ഞുവരുന്നു. ഒന്ന് ‘മാൻ’ എന്ന വാക്കുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് – ഖരൻ മാനിന്റെ രൂപമെടുത്തെന്നും ഭഗവാൻ ആ മാനിനെ കൈയിലേറ്റിയെന്നുമാണ് കഥ. മറ്റൊന്ന് എട്ട് നമ്പൂതിരി മനകളുടെ ഊര് – ‘എട്ടുമനയൂര്’ – എന്നതാണ്. പാണ്ഡവരും വ്യാസമഹർഷിയും ഇവിടെ ആരാധന നടത്തിയെന്നും, ആദിശങ്കരാചാര്യർ ഏറ്റുമാനൂരിൽ താമസിക്കുമ്പോഴാണ് ‘സൗന്ദര്യലഹരി’ രചിച്ചതെന്നും ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യം പറയുന്നു.

ഗോപുരവും മതിലുകളും ഉൾപ്പെടെ ഇന്നത്തെ ക്ഷേത്രം 1540-കളോടെ പുനർനിർമ്മിച്ചതാണ്. വട്ടശ്രീകോവിലിന് ചെമ്പുമേഞ്ഞ മേൽക്കൂരയാണ്; മുന്നിൽ നന്ദിയെ ശിരസ്സിലേറ്റിയ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചുവർചിത്രങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ശിവന്റെ പ്രദോഷനൃത്തം, കേരള ചുവർചിത്രകലയിലെ നാഴികക്കല്ലുകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; ദാരുശില്പങ്ങളിൽ രാമായണ-ഭാഗവത കഥകൾ കാണാം. പൊന്നാനകളെ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാക്കന്മാരുമായാണ് പാരമ്പര്യം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്; എന്നാൽ അവ സമർപ്പിച്ചതിന്റെ കഥ പല രീതിയിൽ പറയപ്പെടുന്നു. ഇന്ന് ക്ഷേത്രഭരണം തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിനാണ്.

The story goes that the asura Khara, a great devotee of Shiva, received three Shiva lingas after long penance. While carrying them south he set them down to rest, and they would not move again. He handed them to the sage Vyaghrapada for worship: the one from his right hand is said to be at Vaikom, the one from his left hand at Ettumanoor, and the one he held at his neck at Kaduthuruthy. Devotees still believe that praying at all three temples on the same day, before the noon pooja, brings great blessing.

Two explanations are told for the name. One links it to "maan", a deer – in a legend Khara took the form of a deer and the Lord lifted it up. The other reads it as "ettu mana ooru", the place of eight Namboothiri households. Temple tradition also says that the Pandavas and the sage Vyasa worshipped here, and that Adi Sankaracharya composed the Soundarya Lahari during a stay at Ettumanoor.

The present temple, with its gopuram and walls, was rebuilt around the 1540s. Its circular sreekovil has a copper-covered roof, and a golden flagstaff crowned with a Nandi stands in front. The murals of the 16th century, above all the painting of Shiva's Pradosha dance, are treasured as landmarks of Kerala mural art, and the wood carvings show scenes from the Ramayana and the Bhagavatam. The golden elephants are traditionally linked to the rulers of Travancore in the 18th century, though accounts of how and why they were offered differ. Today the temple is run by the Travancore Devaswom Board.